09/07/2010, Strazburg

Dick Marty Çeçen Başkanı 'Memorial' Çalışanlarına Karşı Yeni Tehditlerden Dolayı Şiddetle Eleştirdi.

Avrupa Parlamentosu Parlamenterler Meclisi 'nin Yasal İşler ve İnsan Hakları Komitesi Kuzey Kafkasya Raportörü Dick Marty, başta İnsan Hakları Merkezi "Memorial" olmak üzere insan hakları savunucularını "halkın, hukukun ve devletin düşmanı" ilan eden Kadirov'un sözlerini "kabul edilemez ve yakışıksız" olarak nitelendirdi.

Marty, "Kadirov benzeri üstü kapalı tehditleri geçtiğimiz yıl öldürülen 'Memorial' çalışanı Natalya Estemirova için de sarf etmişti" dedi. Rus yetkilileri Mayıs ayında sivil toplum örgütleri temsilcileri ile Başkan Medvedyev' i buluşmaya çağırarak Çeçenya'daki insan hakları savunucularının can güvenliklerini garanti altına almaya davet etti.

22 Haziran 2010 günü Avrupa Parlamentosu Parlamenterler Meclisi oybirliğiyle Bay Marty tarafından hazırlanan Kuzey Kafkasya' daki insan hakları durumuyla ilgili kritik bir raporu onayladı.

Kuzey Kafkasya Bölgesindeki İnsan Hakları İhlalleri İçin Kanuni Çözümler

1738 Sayılı Karar ( 2010)

1. Parlamenterler Meclisi raporlarında; ' iki Çeçen savaşı' boyunca savaşa nedeniyle bombardımana uğrayan alanlardaki sivil nüfus üzerinde harap edici etkiler olmuştur. Bununla birlikte Rusya Federasyonu ve Çeçen Cumhuriyeti makamları moloz yığınlarını kaldırarak şehri yeniden inşa etmek adına ve şehrin alt yapısını güçlendirmek için etkin faaliyetlere girişmişlerdir. Bu girişimler yıllardır içinde bulunulan yaşam koşullarını iyileştirici niteliktedir.

2. Meclis 1479 (2006) sayılı kararı feshetti. Rusya Federasyonu' nu Çeçen Cumhuriyeti' n de yaygınlaşan şiddet dolayısıyla Kuzey Kafkasya bölgesinin tamamında tehlikenin alevlenebileceğine karşı uyarıda bulundu. Sistematik insan hakları ihlalleri ve tam dokunulmazlık iklimi Çeçen Cumhuriyeti'ndeki kökenci hareketlerin ve sınırlarının yanındaki propagandaların artması sınırlandırmaların teşvikiyle ilgilidir. Bugün görüldü ki bu korkular boşa çıkmıştır.

3. Meclis bir çok kez terör olaylarını kesin bir dille kınadı. Gerekçesi ne olursa olsun sivil nüfusa karşı gelişi güzel bir şiddet kullanımı menfur ve korkakçadır. Meclis yeni vuku bulmuş Moskova metrosunun bombalanması ve Kafkasya Cumhuriyeti halkına karşı sürekli gerçekleştirilen saldırıları içeren her türlü şiddete karşı aile ve arkadaşların birlik ve beraberlik halinde olmalarını belirtti.

4. Avrupa Konseyi' nin gözlemlerine göre Kuzey Kafkasya bölgesinde ve özellikle Çeçen Cumhuriyeti, Dağıstan ve İnguş Cumhuriyeti' nde günümüzde meydana gelen ciddi ve hassas durumlar mevcuttur. Avrupa Konseyi tarafından tüm bölgede hukukun üstünlüğü sağlanmalı ve insan hakları güvence altına alınmalıdır.

4.1. Çeçen Cumhuriyeti' nde, mevcut yönetimin yeniden yapılanma alanında ve alt yapıyı geliştirme konusundaki yadsınamaz başarıları ve kayda değer iyileştirmelerine rağmen; bölgede meydana gelen harap edici ve acımasızca iki savaş yüzünden korku havası hala hüküm sürmektedir. İnsan hakları çerçevesinde adalet ve demokratik kurumların işleyişi gibi konularda endişeler mevcut: Hükümetin muhalifleri ve insan hakları koruyucuları hala büyük ölçüde cezasız ve titizliğe bağlı olarak aydınlatılamamıştır, yasa dışı silah taşıyan insanların ailelerine karşı misilleme yapılmıştır ( onların konutlarının yakılması; şüphelilerin yakın ilişkileri yada şüphelilerin kaçırılması veya işkenceye alınması ). Sivil toplumun ve medyanın devam eden havası hüküm sürüyor ve yasama organları planlı olarak güvenlik güçlerinin suçları hakkında hiçbir şey yapmıyorlar. Tüm bunlar demokraside yüz kızartıcı gözüken ve ölçüsüzlük veren gücün bireysel atmosferi içinde oluşuyor.

4.2. İnguş Cumhuriyeti' nde yeni başkanın gelişinden itibaren sivil toplum ve iktidar güçleri arasında yapıcı bir diyalog oluştu. Bununla birlikte 2009' dan bu yana şiddet olaylarında endişe verici bir yükseliş gözlendi. Özellikle hükümet ve gazeteci cinayetleri veya kayıplarının yasal takipleri devam etmiyor. Başkan acımasızca bir suikast teşebbüsüne uğradı ve bu durumun bir açıklığa kavuşmadı. Meclis, sivil toplumla diyalog yoluyla cumhuriyeti daha sabit bir konuma getirme politikası yürütüyor.

4.3. Yakın zamanlarda, Dağıstan'da malesef her daim meşru ve üretken olmayan güvenlik güçlerine tepki olarak terörist isyanları patlak vermiştir. Karşılıklı hoşgörüye dayanan müslüman hıristiyan ve yahudilerin asırlık takdire şayan huzur içinde bir arada yaşama geleneklerinin – derbent bunun güzel bir örneğidir- siyasi tepki ve aşırıcılığın artmasıyla tehlikeye girmesi olasıdır.

5- Bölgedeki binlerce kayıp vatandaşın yakınlarının duyduğu acı ve acılarının etkisinden kurtulamayışları uzun süreli ve gerçek bir barış için engel teşkil ediyor. Bu alandaki tecrübeleriyle tanınan uluslararası Kızılhaç komitesi kayıpların akıbetlerinin mümkün olduğunca aydınlatılması için Rus yetkililere somut ve gerçekçi öneriler sundu. Kayıplar için devlete ait yüksek düzey bir komite kurulması gereklidir.

6- Parlamento, başta Çek Cumhuriyeti olmak üzere bölgelerde mezar bulma ve temel hakların ihlali gibi konularda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin 150'den fazla olmak üzere çok sayıdaki kararına dikkat çekti. Mahkeme böylece çok sayıdaki kurban için son çare olmayı üstlenmek durumunda bırakılmıştır:

6.1- Bundan önceki birçok durumda, mahkeme yaşama hakkının ihlali gerekçesiyle direk olarak Rus yetkilileri sorumlu tutmuştur.

6.2- Mahkeme, güvenlik güçleri yetkililerinin adam kaçırma ve işkenceden sorumlu oldukları şüphesi gibi durumlarda yaşanan kural ihlalinde gerçek ve etkili bir araştırma olmadığını kayıtlara geçmiştir.

6.3-Pek çok durumda, güvenlik güçleri yetkililerinin kaçırılanların yakınlarına yaptıkları muamele 3. maddede bahsedilen kural dâhilinde insan dışı ve onur kırıcı olarak nitelendirildi.

6.4- Ardı arkası kesilmeyen ve içlerinde Kuzey Kafkasya halkı tarafından da yapılan başvurulardan etkilenen mahkeme kurbanlara gösterilen ciddi ihlallere karşı acil bir müdahalenin huzur ve koruma sağlayabileceği durumlara öncelik veriyor.

7- Bu mahkemenin idam kararlarıyla ilgili olarak, parlamento Rus yetkililer tarafından yalnızca mahkemenin sayıları gerçekte kayıtlara geçenden daha fazla olan kurbanlara sağladığı ekonomik desteğin acele olarak ödemek için değil aynı zamanda bu konuda mahkemenin ihmallerin bulunduğunu tespit ettiği durumlardaki araştırmaları harekete geçirmek için de gösterdiği çabaları memnuniyetle karşıladı. Yine de, parlamento, bu konuyla ilgili kayda değer sonuçların elde edilmediğini görmüş, araştırma komitesinde kurulan özel bölümlerin çeşitli servisler arasında problemlerin çözümünde uyum ve işbirliği sağlamaması konusunda da pişmanlık duymuştur.

8- Mahkeme yargı sonucu verilen cezadan muaf olma şartları ve yetkililerin başta sivil halka karşı yapılmış sayısız suç durumlarında pasif olmakla kınanması vatandaşın güvenlik güçlerine ve devlet kurumlarına olan güvenini ciddi şekilde zedelemekte, şiddet eğilimini arttırmaktadır.

9- Parlamento, Birleşmiş Milletler tarafından insan hakları ihlaliyle ilgili yayınladığı Çözüm 1539 (2007) belirtildiği gibi terörle mücadele adına herhangi bir terör hareketini açıkça kınamakta ve terörün ancak temel haklara ve kanunlara saygı gösterirken etkili bir şekilde savaşmayla yok edilebileceği konusunda da ikna olmuştur.

9-1 Kanunlarla yönetilen herhangi bir devlette ve tüm Avrupa Birliği üye ülkelerde, mecburi yok oluşlar, işkenceler, dava dışı adam öldürmeler ve devlet yetkilileri tarafından üzeri örtülmüş ya da önlenmiş olmak üzere gerçekleştirilen gizli tutuklamalar açıkça kınanmak için kabul edilemez eylemlerdir.

9-2 Bu zulüm ve ihmaller, halkın, terör tehdidiyle etkili bir şekilde savaşmak adına yapılan girişimleri başarısızlığa uğratan kurumlara karşı güvenine zarar verdiği için toplumun birlikte yaşamasını engellemektedir.

9-3 Yetkililerce işlenen insan hakları ihlali, sonunda, aslında böyle bir davranışı hak etmeseler de teröristleri şehit durumuna sokmuştur.

9-4 Teröristlere karşı kanun dışı yöntemlerin kullanılması onlar karşı motive edici, yasal olmayan eylemlerini haklı gösterici bir sempati oluşması konusunda büyük bir risk kaynağı olmaktadır.

9-5 Silahlı kuvvetlere karşı gelen herhangi bir harekette bulunmayan şüphelilerin elenmesi yalnızca kanun dışı bir eylem değil; aynı zamanda ayaklanma yaratıcı bir taktiktir. Prosedür ve düzenlemelere uygun olarak yargı sistemindeki işbirliğini destekleyen kanuni bir tutuklama terörizm ve suç organizasyonlarıyla savaşmak ve bunları etkisiz hale getirmeyi mümkün kılmaktadır.

9-6 Suç işlenmesine ve pek çok masum insanın kurban olmasına neden olmak şiddet döngüsüne katkı sağlamaktadır. Bunun, Kuzey Kafkasya bölgesinin hala intikam geleneklerini devam ettiren boylar halinde yaşadıkları düşünülünce daha doğru olduğu görülebilmektedir.

10. Meclis, çok zor şartlar altında çalışan ve hayatlarını tehlikeye atan insan hakları aktivistleri avukat ve gazetecilere saygılarını sundu. Anna Politkovskaia, Natalia Estemirova, Stanislav Markelov, Magomed Yevloyev, Maksharip Aushev, Zarema Gaisanova, Zarema Sadulayeva, Rashid Ozdoyev ve daha bir çoklarının şiddet sonucu ölümleri ya da kaybolmaları konusunda son derece üzgün olduklarını belirtti. Şaşkınlık ve ızdırap yaratan bu durumların soruşturma sistemi tarafından aydınlatılması gereklidir.

11. Ayrıca kurul Çeçen Cumhuriyeti' ndeki kadınların durumunun kötüleşmesi üzerine endişelerini ifade etti. Diğer Kafkas Cumhuriyetleri' nin tersine bölgedeki dini ve kültürel geleneklerle çelişen bir tutum söz konusu.

12. Bunlara ek olarak bir çok Çeçen, Çeçen liderinin elçileri tarafından çeşitli Avrupa ülkelerinden baskı sonucu evine dönmek zorunda bırakılmıştır. Viyana caddesindeki Umar Israilov öldürülmesiyle Çeçen kuvvetlerinin alakası olduğuna dair belirgin işaretler mevcuttur. Bu bağlamda kurul Rus ve Avusturya yetkililerine konuyu tam olarak aydınlatmak için iş birliğine davet etti.

13. Kurul bunun üzerine aşağıda belirtilen taleplerde bulundu

13.1. Rus merkez ve bölgesel yürütme ve de yargı mercilerine:

13. 1. 1. Terörizmle mücadelede tüm edevatların kullanılması şartıyla hukuk temelli devlet ve devam eden radikalleşme ve de büyüyen aşırı dinciliğin nedenleri araştırılmalı;

13. 1. 2. Güvenlik güçleri mensupları da dahil olmak üzere ve özellikle de yukarıdaki listede adı geçenlere karşı suç işlemiş fakat cezalandırılmamış olanları insan hakları ihlallerinde bulunduklarından dolayı yargı önüne çıkarmak ( paragraf 10) ;

13. 1.3. İnsan hakları mağdurlarına adalete erişimlerini sağlamak için gerekli koşulların sunulması önce bir yargı organı ve yeterli koruma ile serbestçe hareket edebilmeleri için etkin bir çözüm getirilmeli;

13.1.4.      Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmasına ile işbirliğini artırma özellikle bireysel önlemlerle meseleyi halletmek, özellikle adam kaçırma, cinayet ve işkence hakkında mahkemede uygun soruşturma eksikliği tespit edildi;

13.1.5. Diğer terörizmle mücadele eden ülkelerin rehberliğinde özellikle de etkin bir işbirliği ve adalet sayesinde zanlıların terörist ağlarının çökertilmesi ve de güvenlik güçleri içerisinde mevcut ceza kuruluşları dahil edilerek gelecekte bu tür ihlalleri önlemek için daha etkili ve genel önlemler almak gerekli;

13.1.6.       İnsan hakları ve sivil toplumu ve de olası misillemelere karşı personeli korumak için daha yakın bir işbirliği geliştirilmelidir;

13.1.7. Kuzey Kafkasya' da ki durumla ilgili olarak Kızıl Haç Komitesi kayıp kişilere dair ciddi problemlerin çözülmesi gerektiğini ve ICRC' de sivil tutukluların ziyaretleri için uygun koşulların yaratılması gerektiğini belirtti.

13.1.8.    Bölgede Cumhuriyetler arasında adil bir dengeye sahip ekonomi kurmak için gençlere düzenli işler yaratma konusuna yakın ilgi gösterilmeli ve üstelik yüksek bir işsizlik oranı mevcutken bir kaç faktörde radikalleşme ve suçun yaygınlaşması toplumsal huzursuzluğa neden olduğu görülüyor;

13.1.9.      Avrupa İşkenceyi Önleme Komitesi (CPT), Kuzey Kafkasya bölgesini ilgilendiren öncelikli raporların yayınlanmasına izin veriyor;

13.1.10.     Kafkasya nüfusunun Rusya Federasyonu' na entegrasyonu için  her düzeyde kültürlerarası girişimi arttırmak ve kanıları iyileştirmek için dinler arası diyalog gerekli;

13. 2. Kuzey Kafkasya' da ki durum için Rusya Parlamentosu elinden gelen özeni göstererek ve de yürütme ve yargı makamlarından bölgede meydana gelen hasar hakkında ayrıntılı açıklama talep etmek ayrıca çözüm için belirtilen gerekli tedbirleri uygulamak şart;

13. 3.      diğer tüm Avrupa Konseyi  ülkeleri:

13.3.1.       Rus makamları ile birlikte terörizme karşı iş birliği, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi' ne ve mahkeme kararlarına her koşulda uyumak;

13.3.2.      Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi gereğince Kuzey Kafkasya topraklarına sığınan mülteciler için yeterli koruma ve özenin gösterilmesi, iadeleri konusuna gerekli önemin verilmesi

14. Meclis, İzleme Komitesi' nin özellikle Kuzey Kafkasya' daki insan haklarının gelişmesine dikkatini çekti. Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri saygılarını sunarak Avrupa İşkenceyi Önleme Komitesi' ni (CPT) Kuzey Kafkasya' daki kendi eylemlerini sürdürmek ve bağlılıklarını daha fazla arttırmak için davet etti.

1 Meclis tartışmaları 22 Haziran 2010 (21. oturum) (bakınız Doc. 12276 Hukuk işleri raporu, raportör: sayın Marty ve Doc. 12301 , Siyasi İşler Komitesi raportörü: Bayan Brasseur görüşü. Meclis tarafından 22 Haziran 2010' da kabul edilen metin ( 21. oturum).

Ek olarak Recommendation 1922 (2010)