Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi,Kavakçı,Sılay ve Ilıcak davalarına ilişkin mahkeme kararını bugün açıkladı.
           
Mahkeme oybirliğiyle 3 davada da Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 1. Protokolünün ihlali olduğuna kabul etti.
           
Mahkeme ihlale karar verilmesinin davacılar tarafından talep edilen manevi tazminatın kabul edilmesi için yeterli bir neden oluşturduğunu bildirdi.
           
Sözleşmenin 41. maddesine göre,Kavakçı’ya 4000 euro,Sılay’a 3000 euro ve Ilıcak’a 5000 euro ödenmesine karar verildi.

1.Genel Bilgiler

Kavakçı,Kutan,Sılay ve Ilıcak sırasıyla 1968,1930,1949 ve 1944 doğumlu Türk vatandaşlarıdır.İstanbul’da yaşayan Ilıcak hariç hepsi Ankara’da yaşamaktadır.Hepsi bir önceki Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Fazilet parti üyeleridir.

1997 Aralık’ta kurulan Fazilet Partisi, 1999 yerel seçimlerde oyların %24’ünü ve aynı sene yapılan genel seçimlerde oyların yaklaşık %15.5’ini almışlardır.Parti 2001’de kapatıldığı zaman mecliste 111 üyesi bulunan muhalefet partisi konumundaydı.

1999 Mayıs ayında Yargıtay Başsavcısı, Fazilet Partisi’nin laiklik ilkesiyle uyuşmayan faaliyetlerin merkezi olduğunu ve kapatılan Refah Partisi’nin devamı olduğunu neden göstererek Fazilet Partisi’nin kapatılması için Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu.Yargıtay Başsavcısı özellikle Fazilet Partisi lideri Kutan’ın ve diğer parti liderleri ve üyelerinin ne zaman kamuya açık alanda konuşsalar,Anayasa Mahkemesi’nin kutsal bir yere koyduğu laiklik ilkesine ters düşerek devlet üniversitelerinde ve devlete ait alanlarda türban giyilmesini savunduklarını iddia etti.

Yargıtay Başsavcısı bu iddiasını davacıların demeçlerini ve faaliyetlerini örnek gösterek destekledi.Örneğin, Sılay’ın 1998’de yayınlanan “Parlamento’dan Haberler” adlı kitabından bahsetti.Daha önce Millet Meclisi’nde yemin etmiş olan Kavakçı’yı türban takmakla,Ilıcak’ı Millet Meclisi’nde türban konusunu gündeme getirmesi için Fazilet Parti liderleri ve üyeleri tarafından atanmasıyla suçladı.Başsavcı ayrıca Kavakçı ve Ilıcak’ın Millet Meclisi son seçimlerinde parlamento üyeliklerinden ihraç edildiklerini de bildirdi.

13 Mayıs 1999’da Kavakçı, Türk yetkililerinin öncelikli kararı olmadan Amerikan vatandaşlığına geçtiği için yasanın 25. maddesine dayanarak Türk vatandaşlığından ihraç edildi.Kavakçı’nın bu karara karşı yaptığı itiraz da kabul edilmedi.Evlendikten sonra Ekim 1999’da bu bağlamda tekrar Türk vatandaşlığına geçti.Mart 2001’de de Meclis Başkanı parlamentodaki görevini Kavakçı’ya geri verdi.

22 Haziran 2001 tarihinde Anayasa Mahkemesi tğrban konusundaki siyasi tavrı ve laiklik ilkesine aykırı faaliyelerinden dolayı Fazilet Partisi’ni kapattı.Bu karar Anayasanın siyasal partilerle ilgili 68. ile 69. maddelerine ve 101. ile 103. bölümlerine dayanılarak verildi.En sonunda davacıları da kapsayan parti liderleri ve üyelerinin faaliyet ve demeçlerini açıklanması istendi.Anayasanın 69/9 maddesine göre mahkeme,Kavakçı,Sılay ve Ilıcak’ı kurucu üye olmaktan,üyelikten ve başka partilerde de dahil lider ve yönetici olmaktan 5 yıl süreyle men etti.

2.Prosedür ve Mahkeme Üyeleri

Davacılar, Kavakçı 28 Mayıs 2001’de, Sılay 4 Ocak 2002’de, Ilıcak 26 Şubat 2002’de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne baçvurdular.30 Haziran 2005’te davanın kabul edileceği beyan edildi.

Karar, aşağıda adı bulunan 7 hakim tarafından verilmiştir:

Bostjan M. Zupancic (Slovenya) Başkan
John Hedigan (İrlanda)
Lucius Caflisch (İsveç)
Rıza Türmen (Türkiye)
Corneliu Birsan (Romanya)
Margarita Tsatsa-Nikolovska ( Makedonya Yugoslav Cumhuriyeti vatandaşı)
Alvina Gyulumyan (Ermenistan),yargıçlar

Ve ayrıca Vincent Berger,Bölüm Kayıt Memuru

3.Kararın Özeti

Şikayetler

Davacılar Fazilet Partisi’nin kapatılmasının Sözleşme’nin Madde 3’ün 1. Protokolünün ihlali olduğunu ileri sürdüler.Sılay ve Ilıcak davalarında,davacılar Madde 10 ve Madde 11’in ihlalinin mağduru olduklarını belirttiler.Ilıcak ayrıca Madde 1’in 1. Protokolüne dayanarak meclis haklarından mahrum bırakıldığı için şikayette bulundu.Ayrıca Kavakçı davasında davacı Madde 9 ve Madde 14’ün ihlali olduğunu ileri sürdü.

Mahkeme Kararı

Mahkeme,bu geçici sınırlamaların Türk siyasi sisteminin laik yapısını korumak için getirildiğine dikkat çekti.Türkiye’de demokrasiye verilen önem;kanunların karışıklıkları önlemek ve diğerlerinin hak ve özgürlüklerini korumak anlamına geldiğinin göstergesidir.

Mahkeme o zaman geçerli olan Türk Anayasası’nın 69/6 maddesinin çok geniş kapsamlı olduğunu belirtti.Parti üyeleri tarafından yapılan anayasaya aykırı faaliyetler ve demeçler tüm partiye yüklenmiş,ve üyelerin parti içi faaliyetlerine bakılmaksızın parti kapatılmıştır.Bu yüzden davacılarla karşılaştırılan  parti üyeleri,özellikle başkanı ve başkan yardımcısı bu sınırlandırmalardan muaftır.

Sonuç olarak Mahkeme, davacılara uygulanan yaptırımın ağır olduğuna ve yasal amaçlara nisben uygun olduğuna karar vermiştir.Mahkeme,üç davada da Madde 3’ün 1. Protokol’ünün ihlali olduğu sonucuna varmıştır.