avrupa insan hakları mahkemesi basın bildirileri

Oy birliği ile

Avrupa İnsan Hakları Komisyonundaki Madde 10 'un ihlali  ( ifade özgürlüğü)

Temel Faktörler

Davacı Bay Rahmi Akdaş 1958 yılında Bandırma'da doğmuştur ve halen orada yaşamaktadır.1999 yılında Fransız yazar Guillaume Apollinaire'nin erotik romanı 'Les Onze Mille Verges' Türkçe'ye çevrilmiş halini yayımlamıştır. Roman cinsel münasebet sahnelerinin grafiksel tanımlamaları sadomazoşizm ve vampirizm gibi çeşitli yöntemlerle yapmıştır.

Bay Akdaş, Suç Mahkemesi tarafından müstehcen ve ahlak dışı malzemeleri kullanarak toplumun cinsel isteklerini arttırdığı ve suiistimal ettiği gerekçesiyle mahkum edilmiştir. Davacı kitabın abartma ve benzetme gibi edebiyat tekniklerinin kullanıldığı bir kurgu olduğunu ve eleştirilen ek yazının da edebiyat analistleri tarafından yazıldığını söylemiştir. Ayrıca kitabın şiddet içermediğini ve abartılı ve mizahi içeriğinin tam tersine cinsel isteği bastırdığını iddia etmiştir.

Kitabın yasaklanması ve tüm baskılarının yok edilmesi emredilmiş ve davacı 684 TL'lik hapis cezasına dönüştürülebilecek ağır bir cezayla mahkum edilmiştir. 11 Mart 2004'te Temyiz Mahkemesini, 2003'te yapılan yasama değişikliğini baz alarak kitabın tüm baskılarının yok edilmesi kararını iptal etmiş, fakat mahkemenin verdiği kararın kalan kısmını desteklemiştir.

Bay Akdaş cezasını 2004 Kasım ayında ödemiştir.

İtirazlar, Prosedür ve Mahkemenin Niteliği

Davacı Madde 10'u dayanak göstererek, Guillaume Apollinaire'nin 'Les Onze Mille Verges' adlı romanın yayımcısı olduğu için mahkum edilmesine ve kitabın yasaklanmasına itiraz etmiştir.

Davacının başvurusu 2 Eylül 2004'te Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne bildirilmiştir.

Karar 7 hakimin oluşturduğu konsey tarafından verilmiştir. Bu konseyde;

Françoise Tulkens( Belçika), Başkan

Ireneu Cabral Barreto( Portekiz)

Vladimiro Zagrebelsky(Italya)

Danute Jociene( Litvanya)

Dragoljub Popoviç( Sırbistan)

Andras Sajo( Macaristan)

Işıl Karakaş( Türkiye)

Ve ayrıca Françoise Elens-Passos, Daire Yazı İşleri Müdür Vekili

Mahkemenin Kararı

Müdahale olduğu açıktır ve bu müdahale kanun tarafından ahlakın korunması gibi yasal amaçlar güdülerek kanun tarafından yapılmıştır. Mahkeme sanatsal çalışma yapanların sorumlulukları ve görevleri olduğunu yinelemiş fakat bunun kapsamının durumlara ve kullanılan yollara bağlı olduğu söylemiştir.

Ahlaki gereklilikler zamandan zamana ve mekandan mekana hatta aynı ülke içinde değişmektedir. Bu sebeple ahlaki gereklilikler ve bunların korunması adına yapılacak kısıtlamaların gerekliliği konularında ulusal otoriteler uluslar arası otoritelerden daha iyi bir karar verecek konumdadır.

Fakat, mahkeme kitabın ilk olarak Fransa'da 1907 yılında yayımlanmasının üstünden yüzyıldan fazla bir süre geçtiğini, birçok farklı dile çevrildiğini ve birçok ülkede yayımlandığını, ayrıca kitabın prestijli ' La Pléiade' ödülünü kazandığını göz önünde bulundurarak davaya bakmaktadır. Avrupa Konseyine üye ülkeler arasındaki kültürel, tarihi ve dini farklılıklar kamunun farklı bir dilde -bu davada Türkçe- Avrupa Edebiyat Mirasına erişmesini engelleyemez.

Buna göre, kararın verildiği zamandaki yasama gücü sosyal bir ihtiyacı giderme amaçlı hareket etmemiştir. Ayrıca, verilen ağır ceza ve kitabın diğer baskılarının yasaklanması yasal amaca uygun değildir ve bu nedenle 10. Madde'ye dayanılarak demokratik bir topluma uygun değildir. Yani Madde 10'un ihlali yapılmıştır.

Mahkeme davacının diğer itirazlarının incelenmesine gerek görmemiştir.

Davacı verilen süre içerisinde tatmin edici bir iddia ile gelemediği için, bu konuda bir hüküm vermek gerekli değildir.

Karar Fransızca da yayınlamıştır.Bu basın bildirisi Registry tarafından yayınlanmış bir belgedir. Mahkeme ile bir bağı yoktur. Kararlar  www.echr.coe.int internet adresinde bulunabilir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa Konseyi üyesi ülkeler tarafından Strasbourg' da 1959 yılında 1950 Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin ihlallerini ele almak üzere kurulmuştur.