avrupa insan hakları mahkemesi basın bildirileri

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin

9. Maddenin ihlali (düşünce, fikir ve din özgürlüğü)

Temel Faktörler

Davacılar 127 Türk vatandaşı ve Bay Ahmet Arslan'dır. Bunlar aynı zamanda Aczimendi tarikatı olarak bilinen dini bir gruba üyedirler.

Bunlar 1996 Ekim ayında Ankara Kocatepe Camii'nde dini bir seremoni için toplandılar. Bütün şehri türban, şalvar, tunik ve sopadan oluşan kendi gruplarına özgü farklı kıyafetler giyerek dolaştılar. Bu olayları takip eden aynı gün içerisinde tutuklanıp gözaltına alındılar.

Anti-terörizm kanuna muhalefetten dava açıldı ve 1997 Ocak ayındaki Devlet Güvenlik Mahkemesi'ndeki davalarına da aynı şekilde giyinerek katıldılar.

Söz konusu kanunu muhalefetten ve sadece dini törenlerde değil kamuya açık alanlarda da başörtüsü ve belli bir giysi giydikleri için mahlkum edildiler. Bu karara itiraz ettiler fakat reddedildi. Ayrıca Adalet Bakanlığı'na yaptıkları başvuru da reddedildi.

İtirazlar, Prosedür ve Mahkeme'nin niteliği

Madde 9 temel alınarak davacılar dinlerini gösterecek şekilde giyindikleri için mahkum edilmelerine itiraz ettiler.

Başvuru Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi2ne 14 Kasım'da iletildi.

 Karar 7 hakimin oluşturduğu konsey tarafından verilmiştir. Bu konseyde:

Françoise Tulkens (Belçika), Başkan,

Ireneu Cabral Barreto (Portekiz),

Vladimiro Zagrebelsky (İtalya),

Danute Jociene (Litvanya),

Andras Sajo (Macaristan),

Işıl Karakaş (Türkiye)

Ve Sally Dolle, Bölüm memuru

Mahkeme Kararı

Davacıların Devlet Güvenlik Mahkemesi'nden önce disiplinsizlik veya saygısızlıktan dolayı değil, kamuya açık alanlarda (sokak veya meydan gibi) kanuni hükümlere aykırı şekilde giyindikleri için suç kanunu hükümlerini almasına karar verildi.

Davacıların giyim tarzlarından dolayı mahkûm edilmeleri din özgürlüğünü koruyan madde 9'un çerçevesine girmektedir çünkü davacılar belli bir dini kurumun üyeleridirler ve bu dini kurum onların belli bir şekilde giyinmelerini gerektirmektedir. Türk mahkemesinin verdiği karar davacıların fikir ve din özgürlüğüne müdahale etmektedir, kamuya açık alanlarda türban ve belirli giysileri giymesine yönelik kanunla çelişmemektedir.

Bu müdahalenin kamunun korunması, kargaşanın önlenmesi ve diğer insanların hak ve özgürlüklerinin, ayrıca Türk demokratik sisteminin içerdiği laikliğin korunması adına yasal amaç içerdiği kabul edilebilir. Fakat Türk mahkemesinin verdiği karar yasal hükümle çelişmektedir.

Mahkeme ayrıca bu davanın kamuya açık alanlarda belirli bir kıyafet giyilmesin yasaklanmasıyla ilgili olduğunu görmektedir. Fakat dini sembollerin kamu alanlarında giyilmesini sağlayan diğer davalarla alakalı değildir.

Burada davacıların kamu düzenine karşı bir tehlike oluşturduğuna dair hiçbir kanıt yoktur ya da bu insanların uygunsuz bir baskıyla kendi dinlerini yaymaya çalıştıklarına dair bir kanıt yoktur. Dini İşler Organizasyonu'na göre bu hareket kısıtlı bir toplumun hareketidir ve giydikleri kıyafetler devlete tarafından tanınan herhangi bir dini güç ya da otoriteyi temsil etmemektedir.

 Mahkeme tartışılan yasaklamanın Türk hükümeti tarafından ikna edici bir şekilde kurulduğuna inanmamaktadır ve davacıların inançlarını belli etme özgürlüğüne müdahale edilmesi yeterli bir sebebe dayandırılmamıştır. Bu karar 6'ya karşı 1 oyla madde 9'un ihlali olarak kabul edilmiştir.

Madde 41'e göre mahkemem 6'ya karşı 1 oyla Türk Devleti'nin her davacıya 10 Euro maddi tazminat ödemesine ve toplu harcamalar içinse 2000 Euro ödemesine karar verilmiştir.

Hakim Sajo mutabık görüş bildirmiştir ve hakim Popovic karşıt görüş bildirmiştir ve bu görüşler karara eklenmiştir.

Karar sadece Fransızca yayınlanmıştır. Bu basın bildirisi Registarary tarafından yayınlanmıştır. Mahkemeyi bağlamaz. Kararlar şu web sitesinde mevcuttur. (www.echr.coe.int)

Basın iletişim

Celine Menu-Lange (tel: +33 (0)3 90 21 58 77 veya

Stefano Piedimonte (tel: +33 (0)3 90 21 42 04)

Kristina Pencheva-Malinowski (tel: +33 (0)3 88 41 35 70

Tracey Turner-Tretz (tel: +33 (0)3 88 41 35 30)

Frederic Dolt (tel: +33 (0)3 90 21 54 39)

Nina Salomon (tel: +33 (0)3 90 21 49 79)

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Strasbourg'da 1959 yılında Avrupa Konseyi'ne üye ülkeler tarafından 1950 Avrupa İnsan Hakları Bildirgesi ihlallerini önlemek için kurulmuştur.